دەربارەی عەقڵی ئازاد
لەوەڵامی پرسیاری خوێنەرێکدا دەربارەی
مانای وشەی «ئازاد» لە گوزارەی «ڕۆژنامەی
ئازاد» دا
بهختیار عهلی |
| هەموو شتەکان لە بیرکردنەوە لە مانای ئازادییەوە دێنەدەرێ. لەهەر جێگایەکدا بیرکردنەوە لە مانای ئازادی نەبوو، هیچی گرنگی دیکەش نییە. بیرکردنەوە لە ئازادی، نەوەک دروشمی ئازادی ئەوە گرنگترین و سەرەکیترین جیاوازی نێوان کۆمەڵگاکان وقۆناغەکانە، کۆمەڵگا هەیە دروشمی ئازادی هەڵدەگرێت بێئەوەی بیری لێبکاتەوە، کۆمەڵگاش هەیە ئازادی دەژی و لە ئازادی ڕادەمێنێت بێئەوەی بیگۆڕێتە سەر دروشمی قەبە و زل. مێژووی ئێمە مێژووی دروشمەکانی ئازادییە نەوەک مێژووی بیرکردنەوە بێت لە ئازادی. دەبێت جیاوازییەکی گەورە بکەین لە نێوان دروشمی ئازادی و بیرکردنەوە لە ئازادیدا. بەرزکردنەوەی دروشمی ئازادی هەرگیز بەو مانایە نییە کە یەکێک هەیە و بەڕاستی بیری لە ئازادی کردۆتەوە. مێژووی ئێمە بەکۆ لە سەردەمی سەرهەڵدانی بزاوتی ناسیونالی ــ مارکسی کوردییەوە تا ئەمڕۆ و لە کۆی بەرەکانیدا مێژووی درۆکردن و خۆدزینەوەیە لە تیوریزاندنی ئەم چەمکە، مێژووی بەرزکردنەوەی دروشمی ئازادییە بێئەوەی ئەم دروشمە لە ڕاستیدا ناوەڕۆکێکی هەبێت، یاخود لە سنووری ململانێی سیاسیانە لەسەر دەسەڵات یان لەگەڵ دەسەڵاتدا تێپەڕیبێت...
٣-٧-٢٠٠٨
|
|
زیاتر بخوێنهوه... |
| |
ئهدهب و ناکۆتا
خوێندنهوهیهکی فهلسهفی بۆ ڕیشهکانی
جیاوازی و فرهڕهنگی له ئهدهبدا
ریشهکانی کێشهکه لهفهلسهفهی کانتدا
بهختیار عهلی - بهشی یهکهم |
|
- دابڕانی تێڕامانی ئهدهبی له
فهلسهفه وایکردووه ڕهخنه
کورتببێتهوه بۆ کۆمهڵێک قسهی
راگوزهر، که ناتوانێت دووره نزیک له
سادهترین تێکست نزیک ببیتهوه..
- یهکێک له کێشه گهورهکانی
ئهدهبیاتی ئێمه ئهوهیه که تێیدا
قسه لهسهر خودی ئهدهب وهک ژانرێکی
تایبهت نهکراوه..
- ئهدهب دهشێت بهرههمی عهقڵێکی
یهقینگهرا بێت، دهشێت خواستی ڕۆحێک
بنوسێتهوه که بۆ موتڵهق دهگهڕێت،
بهڵام خۆی وهک ژانرێکی فیکری
کهرهستهو شوێنی حهقیقهت نیه..
٢٥-٦-٢٠٠٨
|
|
زیاتر بخوێنهوه... |
| |
بهختیار عهلی له ستۆکهۆڵمهوه بۆ
ئهمستهردام
ڕهخنهی چاودێر - ئامادهکردنی
خهسرهو حهمه کهریم |
دهقی شیعرێکی بڵاونهکراوهی بهختیار عهلی:
|
"شاعیرهکان دهچن بۆ جهههننهم" |
شاعیرهکان دهچن بۆ جهههننهم
وهک چۆن پیاو کوژهکان و دزهکان، سهرتاپا له بهههشتن
جهههننهم
شوێنی ئێمهیه
ئهفسوس ههموو ئهوانهی له
ئازار تیناگهن،
بهڕاستی دهچنه بهههشت
ئهوهی....
٢٥-٦-٢٠٠٨
|
|
|
زیاتر بخوێنهوه... |
| |
مەملەكەتى دەرگاكان
ئاسۆ جەبار |
"سەفەرێكى ئەفسانەيى، كەرنەڤاڵێكى
بێكۆتايى"
(شكاندنى زەمەن و تێپەڕاندنى سنورەكانى
روانين لەقەسيدەى "دەرگاكان"
ى بەختيار عەلی دا)
- ئەو دەيەوێت
گرفتارى ئێستايەكت بكات لێوانلێو
لەساتەوەختە هەڵاهەڵاكان، زەمەن
لەقەسيدەكانى بەختياردا سەفەرێكە بەرەو
ناديارو بە خەياڵى ئەو مەملەكەتە
ئەفسانەيی و دوردەستانەدا تێدەپەڕێ كە
تياياندا زەمەن شوناسێكى دياريكراو و
پێناسەيەكى سنوردارى نييەو بێئەندازە قوڵە
لەماناداو بێئەندازە ميتا حيكايەتو
ميتاشوێنو ميتافەنتازيايە، دەرەنجام
قەسيدەكانى بەختيار شكاندنى سنورەكانى
روانينە لەماناو واتاو حيكايەتو
وێناكردندا، هێندەش هەوڵێكى گەورەيە بۆ
سازكردنى كڵێشەسازييەكى ديكەى ئۆنتۆلۆجی و
جينالۆجى بۆ قوڵكردنەوەى وێنەو وێناكردنو
شكاندنى سومبولى حيكايەتئامێزو نرخو بەها
ترادسيۆنەكانى روانين بۆ شيعر. هاوكات
قوڵبوونەيەكى فەلسەفيە لەگريكەوە بۆ
حەكيمەكانو پەيامبەرو گەريدەكان تا
نيتشە..
- دەرگاكان
دەقێكە وەك هەموو دەقە شيعرييەكانى
بەختيار عەلى، بەڵام روانێكى عارفانەو
گومانێكى فەلسەفى گەورە لەپشتيەوە
كاردەكات بۆ بەرپاكردنى رووبەرێكى ديكەى
رامنەكراوى وێنەو فەلسەفەى ئەو ساتانەى
دەكەونە دەرەوەى حيكايەتەكانو ئەو
يادەوريە كۆنكرێتييەى كە تائەوڕۆكەش
گەنجينەيەكى گەورەيە بۆ ئەو شاعيرو ئەديبە
حيكايەتخوانانەى كە بوونەتە مێجوونوسێكى
تەمەڵ بۆ نوسينەوەى يادەوەرى بە زمانێكى
شيعرى سۆزامێزو نۆستالجى..
٢٥-٦-٢٠٠٨
|
|
زیاتر بخوێنهوه... |
|
سهرۆک...
" تۆ ئهی کڕیاری کۆنی زبڵخانهی
ژیان "
گهڕانێک بهدوای مهرگی
کاریزماو کاڵبونهوهی مرۆڤ وهک
ببووهیهکی بهرجهسته له ههردوو
قهسیدهی
" سهرۆک" و " ئهی ئهوهی من گوناهبار
دهکهی" ی
بهختیار عهلی
ئاسۆ جەبار |
ئەم نوسینە جیاوازە لەباقى نوسینەکانى من
لەسەر شیعر، من لێرەوە دەمەوێت کەمێک
دووربکەومەوە لە زاراوەى قورسو لە میتۆدى
دەستەبژێرىو کڵیەشەسازى جیاجیا بۆ شیعر.
من دەمەوێت تەنها وەک شیعر بچمە ناو ئەم
قەسیدە کورتانەوە، دەمەوێت وەک زاهیدێک
بچمە نێو دێڕ بەدێرى ئەو خامە جیاوازەوە
کە شیعرە، رەنگە زۆرێک لەو رۆشنبیرە
تەقلیدییە داخراوانە خەیاڵیان بۆ ئەوە
بچێت کە نابێت لەو نەریتانە دەربچین کە
بۆمان دانراوە، واتە دەبێت دەرنەچین لە
بنەماکانى لێکۆڵینەوەى ئەدەبىو تەنهاو
تەنها بەو شێوازە بنوسینو بیربکەینەوە،
لەکاتێکدا ئەم نەریتى بیرکردنەوەیە
هەزاران نەخوێنەوارت بۆ دەکات بە
لێکۆڵەرەوەو وتاربێژو پرۆفیسۆر...
٢٥-٦-٢٠٠٨
|
|
زیاتر بخوێنهوه... |
|
پیاسهیهک بهباغهکانی خهیاڵدا
حوسێن لهتیف
|
- "غهزهلنوس و باغهکانی خهیاڵ"
ڕۆمانێکی فرهدهنگهو چهند
گێڕهرهوهیهکی تیدایه، ههموو
گێڕانهوهکانیش له ههوڵی جیاکردنهوهی
سنورهکانی نێوان حهقیقهت و
خهیاڵدایه، حهقیقهت و خهیاڵ دیوێکی
ئاشکراو دیوێکی نهبینراوی ژیانن، مرۆڤ
ناتوانێت تهنها به حهقیقهت بژی، وهک
چۆن ناشتوانێت تهنها بهخهیاڵ بژی
- کارکردنی بهختیار به واقیعی سیحری
لهوهوه دێت که بهختیار ههمان ئهو
تهکنیکانهی نوسین لهڕۆماندا بهکار
دههێنێت که ڕۆماننوسه جیهانییهکان
تاقییان کردۆتهوه، وهک چۆن نهوهی
بهر له بهختیار لهچیرۆک و ڕۆمانی
کوردیدا واقیعی ئیشتراکییان تاقیکردهوه
٢٥-٦-٢٠٠٨
|
|
زیاتر بخوێنهوه... |
|
بهختیار عهلی... له دیدارێکی تایبهت بۆ رهخنهی چاودێر
"سازدانی: مهریوان ههلهبجهیی"
|
بهشی چواردهههم:
- کۆی ڕۆمانهکانی من زنجیرهیهک
فهنتازیان، که دهچنه پاڵ یهک و پێکڕا
وێنهیهکی دیاریکراوی واقیع
درهستدهکهنهوه
- لهم ڕۆمانهدا سهروکارم لهگهڵ
مێژووی هاوچهرخی کوردستاندایه، لهگهڵ
ئهو گۆڕانه بونیادیانهی لهدوای ساڵی
دوو ههزارهوه ڕویانداوه
- خهڵکێک ههن سهر به نهوهی پێشوون،
خۆیان پێیانوایه کوردی زانی زۆر بلیمهت
و زمانزانی زۆر چاکن، بهڵام ئهمڕۆ من و
زۆر کهسی تریش که دهیان خوێنینهوه
جگه لهوهی که پێیان پێبکهنین
ههستێکی ترمان بهرامبهر نوسینهکانیان
نییه، ههڵبهت ئهوانیش لهخهڵوهتی
بهردینی خۆیانهوه بهزمانی ئێمه
پێدهکهنن
بهشی پازدهههم:
- نیشاندانی جهستهو ڕۆح وهک دوو فۆڕم
کهیهک ماهیهتیان ههیه، بهشێکی گرنگی
ئهو پهیامه فهلسهفییهیه که
ڕۆمانهکه لهگهڵ خۆیدا ههڵیگرتوه
- ماجهلانی ڕاستهقینهو ماجهلانی
خهیاڵی دوو پۆلی دژ و نهیار نین، بهڵکو
دوو هاوڕێن
- نزیکی پاڵهوانهکان لهیهک؛ لهوهوه
دهکهوێت نزیکییهکی قهدهری بێت و
دهبێت به نزیکییهک یان دوورییهک که
گرێدراوی ئیرادهو بڕوای خۆیانه
بهشی شازدهههم:
- ئهدهب به بۆچوونی من له ههموو
چالاکیهکانی مرۆڤ بڵندتره، هیچ زانستێک
له نرخ و بههای ئینسانیدا ناگاته
ئهدهب
- ئهدهب دهتوانێت مامهڵهی زۆر
ستاتیکی لهگهڵ سیاسهتدا بکات
ئێمهی کورد ههموو شتهکان به کورتی و
سهتحی وهردهگرین، که دهڵێین "ئهدهب
نابێت لهژێر باڵی سیاسهتدا بێت" ههندێک
کهس ئهمه وا تهفسیر دهکهن وهک
ئهوهی بڵێیت "نابێت سیاسهت له
ئهدهبدا ههبێت". ئهمجۆره تێگهیشتنه
نیشانهی نهخوێندهواری و بێئاگاییه
بهشی حهڤدهههم:
- غهزهلنوس سهرهتای دهرکهوتنی
مۆدێلێکی نوێیه له ڕۆشنبیر له دونیای
ئێمهدا که ناچێته هیچ پڕۆژهیهکهوه
لهگهڵ سیاسهتدا
- بارۆن لهجهوههردا خهیاڵی بۆ ئهوه
دهدوێت بیخاته ژێر ڕکێفی دهسهڵاتهوه
و سهربهخۆیی و ئازادی خۆی دهریبهێنێت.
دهیهوێت دهسهڵات لهخهیاڵ موتوربه
بکات، نهوهک خهیاڵ لهدهسهڵات
موتوربه بکات. لهکاتێکدا غهزهلنوس و
گوڵ سۆلاڤ و خانمی یابهحری دهیانهوێت
سهربهخۆیی جوانی و ئهخلاقیاتی جوانی
بپارێزن
بهشی ههژدهههم و کۆتایی:
- شیعر و دهسهڵات، شاعیر و پادشا دوو
پۆلن ناگهن بهیهک، مرۆڤ ناتوانێت
دهسهڵات و شیعر پێکهوه کۆبکاتهوه
- جوانی تهنیا شتێکی دونیایه که مرۆڤ
دهبێت خۆی و لهسهر ڕێنمایی نهخشهی
خۆی و به پێی ڕێگایهکی درێژ که خۆی
پیادهڕوات بیدۆزێتهوه
٢٥-٦-٢٠٠٨
|
|
زیاتر بخوێنهوه... |
|
